"Μ' ένα βιβλίο...πετάω"

της Μάρθας Ο. Μαυρίδου

Καλημέρα καλημέρα!

Με ένα διδακτορικό στα τελειώματά του, το ξεκίνημα μιας νέας θεατρικής απόπειρας με μια νέα ομάδα ενηλίκων (που σημειωτέων, θέλει 3 φορές περισσότερη προετοιμασία), και μ' ένα ταξίδι για να παραβρεθώ στα γενέθλια του μεγάλου μου έρωτα, της λατρεμένης μου πνευματικής κόρης Χρύσας (όταν γίνεσαι 10 δεν κάνει να λείπει η νονά, κάνει;;;), έχασα την παγκόσμια ημέρα του παιδικού βιβλίου που με τόση λαχτάρα περίμενα. Κάλλιο αργά παρά ποτέ όμως. Η ομιλία που θα διαβάστε έγινε στο πλαίσιο μιας εκδήλωσης για το παιδικό βιβλίο στα Τρίκαλα πριν μερικά χρόνια, όπου εκπροσωπούσα το Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. 

Το άρθρο αυτό, το αφιερώνω στον καθηγητή μου Β.Δ. Αναγνωστόπουλο, Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που μου έδειξε τον δρόμο να "πετάω" μέσα από ένα βιβλίο και να μάθω και τους μικρούς μου μαθητές να κάνουνε το ίδιο!

Η αξιοποίηση του βιβλίου μέσα και έξω από το σχολείο

       Η σχέση του παιδιού με το βιβλίο έχει ερευνηθεί και συζητηθεί ποικιλοτρόπως. Επιστημονικές έρευνες έχουν γίνει, γίνονται και θα γίνονται όσο υπάρχουν παιδιά και όσο εκδίδονται βιβλία. Η αλήθεια είναι πως αυτές οι επιστημονικά τεκμηριωμένες έρευνες είναι περισσότερο προϊόντα του εξωτερικού και μας δίνουν την εικόνα των εκεί πληθυσμών. Στην ελληνική βιβλιογραφία ο αριθμός των εργασιών αυτού του είδους, σχετικά με το βιβλίο και τη στάση των παιδιών απέναντί του ή με τον τρόπο που αξιοποιούν το βιβλίο γονείς και δάσκαλοι, είναι πολύ μικρός. Οι ελάχιστες έρευνες που αφορούν το βιβλίο επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους σε συγκεκριμένα ζητήματα, όπως για παράδειγμα προβλήματα αναγνωστικής συμπεριφοράς κ.α.

Κάθε παιδί για να αποκτήσει μια οποιαδήποτε στάση ή συμπεριφορά, άποψη ή θέση, απέναντι σε οτιδήποτε, επειδή εντάσσεται σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που το επηρεάζει και το κατευθύνει, δέχεται την επίδραση διαφόρων παραμέτρων οι οποίες μεσολαβούν και αφήνουν το στίγμα τους. Εάν οι παράμετροι αυτοί είναι ισχυροί στο να καλλιεργήσουν μια σχέση του παιδιού με το βιβλίο, «τα κέρδη που το παιδί αποκομίζει είναι πολλά αφού το διάβασμα βιβλίων είναι πια κάτι το απόλυτα αναγνωρισμένο ως προς την αξία του για τη σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητας. Το θέμα είναι πώς θα επιτευχθεί αυτή η πρώτη γνωριμία που θα μετατραπεί σε σχέση αγάπης», γράφει ο Μάνος Κοντολέων.

Η γνωριμία αυτή-που ευελπιστούμε να γίνει μια σχέση με βάσεις και θεμέλια- ξεκινάει, ή πρέπει να ξεκινάει, από πολύ μικρή ηλικία, από τη στιγμή που το παιδί αρχίζει να καταλαβαίνει τολμώ να πω. Τα βιβλία που κυκλοφορούν σήμερα  δίνουν αυτή τη δυνατότητα, αφού κυκλοφορούν και με σελίδες από πολύ μαλακό ύφασμα, με έντονα χρώματα –ειδικά κατασκευασμένα για πολύ μικρά και μεγαλύτερα παιδιά-. Με τον τρόπο αυτό θεμελιώνουμε τη σχέση στοχεύοντας στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, την αναβάθμιση του διαβάσματος αλλά και την δημιουργία της επαφής με το φαινόμενο , με την τέχνη προτιμώ, της λογοτεχνίας.

Το βιβλίο γίνεται εργαλείο στα χέρια γονιών και εκπαιδευτικών. Εργαλείο να προσεγγίσουμε ψυχές, να λύσουμε προβλήματα να δώσουμε φτερά στην φαντασία. Μ’ ένα βιβλίο πετάω διακήρυττε η ΙΒΒΥ πριν μερικά χρόνια στο μήνυμα της για την παγκόσμια μέρα του παιδικού βιβλίου και θεωρώ πως πραγματικά όλοι οι άνθρωποι που αγαπούν περισσότερο ή λιγότερο το βιβλίο πιστεύουν σ’ αυτό.

Οι τρόποι να αξιοποιήσουμε το βιβλίο ποικίλουν. Εξαρτώνται από το που, το πότε, με ποιόν και για ποιο λόγο. Αλλά και με ένα σωρό άλλους παράγοντες που λίγο ή πολύ όλοι μας μπορούμε να υποθέσουμε. Κάποιες προτάσεις για τον τρόπο που μπορούμε να δημιουργήσουμε δράσεις σε σχέση με το βιβλίο μέσα και έξω από το σχολείο, τα περιβάλλοντα όπου ζει και αναπτύσσεται το παιδί ο αυριανός πολίτης που θέλουμε να έχει μια συγκεκριμένη στάση απέναντι στο βιβλίο, είναι πάντα χρήσιμες και καλοδεχούμενες και αυτό θα επιχειρήσει το παρόν δημοσίευμα Δίχως γιατί και όχι άδικα!

Εν αρχή είναι η οικογένεια! Αρχή μέση και τέλος. Τα παιδιά είναι οι γονείς τους φίλοι μου και αυτό οι εκπαιδευτικοί το ξέρουν καλύτερα από όλους, μιας και το βιώνουν καθημερινά. Το οικογενειακό περιβάλλον καθορίζει πολλά στοιχεία του παιδιού. Δεν εξετάζουμε όμως ποια είναι αυτά στη σημερινή κουβέντα. Στο ζήτημα που μας αφορά η οικογένεια μπορεί να κάνει πολλά. Ας μην ξεχνούμε πως είπαμε παραπάνω , ότι η αρχή πρέπει να γίνει από την πρωτοσχολική ακόμα ηλικία, τότε που το κύριο περιβάλλον δράσης είναι το οικογενειακό.

1.                             Χρειάζεται να δώσουμε προσοχή στην αναγνωστική

συμπεριφορά. Είναι καλό το παιδί να μας βλέπει να διαβάζουμε σε συγκεκριμένα φάσεις. Κάθε Κυριακή απόγευμα για παράδειγμα, ή στις γιορτές των Χριστουγέννων. Με τον τρόπο αυτό αναγνωρίζει πως είναι μια ανάγκη και σταδιακά μπαίνει κι αυτό στην διαδικασία, και το περιμένει, και αργότερα που αρχίζει να καταλαβαίνει, ασχολείται και το ίδιο με ένα βιβλίο. Μ’ αυτό τον τρόπο καλλιεργείται στο σπίτι ένα κλίμα φιλαναγνωσίας και το βιβλίο κατακτά περίοπτη θέση στην καθημερινότητα όλων. Είναι καλό βέβαια η περίοπτη αυτή θέση να υπάρχει όχι μόνο στις συνειδήσεις αλλά και στην πράξη. Μια πλούσια βιβλιοθήκη δημιουργεί πάντα μια αίσθηση πνευματικού πλούτου. Τα παιδιά έχουν κεραίες πολύ ευαίσθητες και αντιλαμβάνονται τα πάντα. Δεν έχει σημασία να υπάρχει μια βιβλιοθήκη (και εννοώ το έπιπλο) στο σπίτι όπου υπάρχουν βιτρίνες, σεμεδάκια, μπιμπελά εγκυκλοπαίδειες περιοδικά και ευκαιριακά κάποια βιβλία. Η βιβλιοθήκη και όχι μόνο σαν έπιπλο, πρέπει να είναι προσιτή στα παιδιά. Να μπορούν να αγγίξουν, να κοιτάξουν εικόνες, να έχει και βιβλία του δικού τους ενδιαφέροντος. Ακόμα και τα άπαντα της κυρίας Βέφας, αν νομίζετε πως θα κινήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών –λόγω σχήματος, χρωμάτων κλπ. –τοποθετήστε τα στην βιβλιοθήκη σας. Τα παιδιά δεν σχίζουν βιβλία. Όχι τουλάχιστον αν από μικρά μάθουν να τα αγαπούν και να τα σέβονται και αυτό συμβαίνει αν βλέπουν ανάλογες συμπεριφορές από τους ενήλικες του σπιτιού. Ε…κι αν σκίσουν και καμιά σελίδα… δεν έγινε και τίποτα… τα πολύτιμα βιβλία βάλτε τα σε ράφια που δεν τα φτάνουν.

Το συντροφικό διάβασμα είναι μια αγαπημένη δραστηριότητα που εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς. Μπορεί να υπάρξει σε τρία σχήματα: Ανάγνωση από το παιδί προς τα ενήλικα μέλη της οικογένειας, ανάγνωση από τα ενήλικα μέλη προς το παιδί και η εναλλάξ ανάγνωση όπου διαβάζει π.χ η μαμά, συνεχίζει το παιδί, συνεχίζει ο μπαμπάς κ.ο.κ. Καλό είναι το συντροφικό διάβασμα να καθιερωθεί κατόπιν συζητήσεως όλων των μελών της οικογένειας ως ένα διασκεδαστικό διάλλειμα και να καθιερωθεί για την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα π.χ ή κατά τη διάρκεια των εορτών. Τώρα που πλησιάζει το Πάσχα σας δίνεται μια καλή ευκαιρία να δοκιμάστε.

2.                          Κρατική, δημοτική και ιδιωτική τηλεόραση

Η τηλεόραση είναι πια κομμάτι αναπόσπαστο της ζωής μας.     Ελάχιστα είναι τα νοικοκυριά που δεν έχουν έστω μια συσκευή και πραγματικά τους ζηλεύω που το καταφέρνουν. Συνήθως βλέπουμε την αρνητική πλευρά της και θεωρούμε πως μόνο κακό μπορεί να κάνει. Υπάρχουν όμως θαυμάσιες εκπομπές κυρίως στα κρατικά αλλά και σε περιφερειακά κανάλια που προβάλλουν το βιβλίο, μας παρουσιάζουν νέες κυκλοφορίες, συνεντεύξεις συγγραφέων βάζοντας το βιβλίο μέσα στον σπίτι μας από μια πόρτα που δεν είναι αναμενόμενο. Και το μη αναμενόμενο πάντα κινεί το ενδιαφέρον.

           3.          Τύπος ημερήσιος, περιοδικός, τοπικός

       Οι εφημερίδες και τα περιοδικά σήμερα δεν εξυπηρετούν                    τους σκοπούς που εξυπηρετούσανε παλαιότερα. Τώρα οι πληροφορίες που λαμβάνουμε έρχονται πανταχώθεν! Ωστόσο οι μεγάλες εφημερίδες έχουν ένα ένθετο κάθε εβδομάδα που αφορά το βιβλίο. Επιστημονικά άρθρα, παρουσιάσεις. Ασφαλώς υπάρχουν τα εξειδικευμένα περιοδικά που ασχολούνται επισταμένα με το χώρο. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια, σχεδόν κάθε εφημερίδα συνοδεύεται και από ένα βιβλίο, όπου σε κάποιες περιπτώσεις πρόκειται για εξαιρετικές εκδόσεις.

           4.     Βιβλιοθήκη δημοτική, κοινοτική, του συλλόγου, της γειτονιάς

Μια επίσκεψη στη βιβλιοθήκη είναι πάντοτε μια όμορφη και εποικοδομητική επίσκεψη. Γίνετε μέλος μαζί με το παιδί και δώστε στο ίδιο να φυλάξει την κάρτα του. Δανειστείτε βιβλία, αλλά και επισκεφτείτε την με σκοπό να ψάξετε κάτι ή να μείνετε να κάνετε μια ανάγνωση στο χώρο. Το «κατανυκτικό» κλίμα που επικρατεί συνήθως στις βιβλιοθήκες θα οδηγήσει το παιδί στο να αντιληφθεί την σπουδαιότητα του χώρου και των βιβλίων. Εγώ προσωπικά όταν μπαίνω σε βιβλιοθήκη θέλω να κάνω το σταυρό μου.

           5.          Πολιτιστικό κέντρο-Πολιτιστικές εκδηλώσεις για το βιβλίο                                    

    (εκθέσεις παιδικού βιβλίου, προγράμματα, βιβλιοπαρουσιάσεις, βιβλιοφιλίας, σεμινάρια)

Τα πολιτιστικά κέντρα, οι δήμοι, και διάφοροι φορείς, έχουν μεγάλες δυνατότητες να οργανώσουν δραστηριότητες για το βιβλίο. Εκθέσεις, ομαδικές αναγνώσεις, σεμινάρια είναι δράσεις που φέρνουν ακόμα πιο κοντά παιδιά και βιβλία και όχι μόνο. Ακόμα, οι «Λέσχες Ανάγνωσης». Ο θεσμός αυτός που λειτουργεί θαυμάσια εδώ και κάποια χρόνια και έχει αναθερμάνει τις σχέσεις των ανθρώπων με τα βιβλία. Το τελευταίο διάστημα ξεφυτρώνουν σαν μπουμπούκάκια και παιδικές λέσχες ανάγνωσης. Ψάξτε για μια τέτοια δραστηριότητα ή γιατί όχι, ξεκινήστε την εσείς με το παιδί σας και τους φίλους του.

6.                      Βιβλιοπωλεία, βιβλιοπώλες

Επισκεφτείτε το βιβλιοπωλείο που αγοράζετε τα βιβλία σας μαζί με το παιδί. Δείξτε του πως είναι τακτοποιημένα τα βιβλία στ ράφια, αλφαβητικά ανάλογα με εκδοτικούς οίκους κλπ. Είχα την ευτυχία να μεγαλώσω στην περιφέρεια όπου τα βιβλιοπωλεία ήταν λίγα αλλά οι βιβλιοπώλες αγαπούσαν πραγματικά τη δουλειά τους. Έτσι είχαν πάντα μια καλή πρόταση να σου κάνουν, ιδέες για δώρα σε φίλους, αλλά και σου έδιναν χρόνο για άσκοπες επισκέψεις. Τα μεγάλα βιβλιοπωλεία των αστικών κέντρων  έχουν άλλα προτερήματα για μας τους ενήλικες. Στα παιδιά όμως δημιουργούν την αίσθηση του super market και κατά συνέπεια λανθασμένη εντύπωση για το βιβλίο.

7.                      Κέντρο παιδικού νεανικού βιβλίου, Γ.Λ.Σ., «Κύκλος» Κινητές βιβλιοθήκες

Το Κέντρο παιδικού και νεανικού βιβλίου, η Γυναικεία Λογοτεχνική συντροφιά, Ο Κύκλος του Ελληνικού παιδικού βιβλίου είναι φορείς που δημιουργήθηκαν από ανθρώπους που γράφουν  και αγαπούν τα βιβλία για την προώθηση του θεσμού και την σωστή στάση μας προς αυτόν. Οργανώνουν συνέδρια, εκδίδουν περιοδικά, προκηρύσσουν διαγωνισμούς συγγραφής βιβλίων. Ενεργούν έτσι ώστε να δοθεί ώθηση και όλο και περισσότερος κόσμος να μπει στον μαγικό αυτό κόσμο. Οι κινητές βιβλιοθήκες τέλος είναι ένας θεσμός που ευνοεί την περιφέρεια. Αλλά όχι μόνο αυτήν. Ακόμα και σαν ιδέα ότι τα βιβλία ξεκινούν να ταξιδέψουν για να επισκεφτούν αναγνώστες και να βρουν κάποιον που θα τα αγαπήσει… δίνει φτερά στην φαντασία και μπορεί να γίνει αφορμή για τόσα κι άλλα τόσα παραμύθια.

Μέσα στο σχολείο

1.Βιβλιοθήκη της τάξης και του σχολείου

Πέρα από τη βιβλιοθήκη του σχολείου, είναι πολύ καλό να υπάρχει και η βιβλιοθήκη της τάξης. Αν τώρα δημιουργείται μπορείτε να βάλετε τα παιδιά στην διαδικασία να προτείνουν με ποιον τρόπο θα γίνει η τοποθέτηση στα ράφια, ποιοι θα είναι οι κανόνες δανεισμού κλπ. Αυτό τους δημιουργεί ένα αίσθημα ευθύνης και προστατεύουν με νύχια και με δόντια όσα έχουν μόνα τους δημιουργήσει. Αν υπάρχει ήδη βιβλιοθήκη στο σχολείο γράψτε ένα γράμμα στην τάξη απευθυνόμενοι σε έναν εκδοτικό οίκο να ενισχύσει τη  βιβλιοθήκη σας. Ακόμα μπορείτε να οργανώσετε ένα bazzar κατασκευών, παλιών αντικειμένων , παιχνιδιών ώστε με τα χρήματα που θα μαζευτούν να πάρετε βιβλία. Οι γονείς ενισχύουν πάντοτε τέτοιες προσπάθειες.

2.Η ώρα του βιβλίου – και της λογοτεχνίας στην τάξη

Καθιερώστε την ώρα της λογοτεχνίας. Αφιερώστε την στην ανάγνωση αποσπασμάτων από τα αγαπημένα βιβλία των παιδιών και συζήτηση μαζί τους. Μη φοβηθείτε να κουβεντιάσετε με τα μικρότερα παιδιά. Ακόμα και τα νήπια έχουν πάντα κάτι να πουν. Την ώρα αυτή της λογοτεχνίας μπορείτε να οργανώσετε και ένα εργαστήριο γραφής. Παίξτε μαζί τους και μ’ αυτό τον τρόπο ενεργοποιήστε την φαντασία τους. Την ώρα αυτή μπορείτε κάθε δεύτερη Τρίτη του μήνα να ανακοινώνεται το βιβλίο του μήνα που θα το τοποθετείτε σε μια ειδική θέση στην τάξη. Αυτό μπορεί να γίνει κατόπιν ψηφοφορίας ανάμεσα στα βιβλία που διαβάσατε τις ώρες λογοτεχνίας του μήνα που πέρασε. Το βιβλίο Γραμματική της φαντασίας του Τζιάννι Ροντάρι δίνει πολύ έξυπνες ιδέες για να στήσετε αυτή τη δραστηριότητα.

3.Εκδηλώσεις για το βιβλίο στο σχολείο (έκθεση, εικονογράφηση,

εβδομάδα παραμυθιού, εορτασμός 2/4 πρόσκληση ενός συγγραφέα)

Με αφορμή την παγκόσμια μέρα του παιδικού βιβλίου (2 Απριλίου), και σε συνεργασία με βιβλιοπωλεία ή άλλους φορείς μπορεί να οργανωθεί μια έκθεση βιβλίου. Εκθέσεις βιβλίων όμως οργανώνονται και με συγκεκριμένα θέματα. Την ημέρα του περιβάλλοντος για παράδειγμα ή άλλες παγκόσμιες ημέρες με αφορμή το θέμα της ημέρας που γιορτάζουμε οργανώνουμε και άλλες δραστηριότητες και συνδυάζουμε με έκθεση βιβλίων με συγκεκριμένη αλλά και κοντινή θεματολογία.

4.Εμψυχώσεις βιβλιολογικές (φωνοθήκη, ακουστική βιβλιοθήκη, βιβλιοαινίγματα, διαγωνισμός ανάγνωσης, διαβάζουν οι μεγάλοι κι ακούνε οι μικροί, ραδιοφωνική εκπομπή, οι μικροί κριτικοί, δραματοποίηση, διασκευές)

          Η εμψυχωτικές δράσεις αποτελούν τον πυρήνα της ζωντάνιας και της χαράς σε μια τάξη, σε ένα σχολείο. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν όλα όσα ενεργοποιούν ένα παιδί ή μια ομάδα, δίνουν ρεύμα στην ψυχή και απελευθερώνουν το σώμα και τη δημιουργικότητα τους. Το βιβλίο μπορεί να αξιοποιηθεί με πολλούς τρόπους μέσα από τέτοιες δράσεις. Οργανώστε μια φωνοθήκη στο σχολείο (αυτό μπορεί να γίνει και στο σπίτι με τις απαραίτητες προσαρμογές). Ηχογραφήστε τα παιδιά σε διάφορες στιγμές τις σχολικής χρονιάς. Μπορείτε να ορίσετε εκ των προτέρων τα διαστήματα π.χ έναρξη χρονιάς, Χριστούγεννα, Τέλος χρονιάς και να ζητήσετε από τα παιδιά να αφηγηθούν το ίδιο παραμύθι.  Αν επιλέξετε αυτόν τον τρόπο δουλειάς θα πρέπει στα μεσοδιαστήματα να συμπεριλάβετε δραστηριότητες που αφορούν τα συγκεκριμένα παραμύθια. Με τον τρόπο αυτό τα παιδιά αντιλαμβάνονται βιωματικά πια το παραμύθι και κατά συνέπεια υπάρχουν αλλαγές και στην αφήγηση τους. (χρησιμοποιούν περισσότερες λεπτομέρειες, ο λόγος ρέει ευκολότερα κ.α.). Μπορεί ακόμα να λειτουργήσει και ως μια ακουστική βιβλιοθήκη αφού τα προϊόντα της μαγνητοφώνησης είναι πολύ καλά τις περισσότερες φορές και μπορούν να ακουστούν από άλλα παιδιά. Ακουστική βιβλιοθήκη όμως μπορεί και –αυτό προτείνεται- να δημιουργηθεί από τα διάφορα ηχογραφημένα από επαγγελματίες παραμύθια. Δεν είναι όλα τα cd που κυκλοφορούν κατάλληλα για παιδιά. Υπάρχουν όμως και θαυμάσιες δουλειές που έχουν σωστή αφήγηση σωστή δομή στην ιστορία και μπορούν να δημιουργήσουν εικόνες στα παιδιά. Ακούστε λοιπόν ένα βιβλίο και εικονογραφήστε το με τα παιδιά. Τα αποτελέσματα θα σας αφήσουν έκπληκτους. Δημιουργήστε βιβλιοαινίγματα. Αινίγματα δηλαδή που η απάντηση να είναι ο τίτλος ενός βιβλίου ή οι ήρωες. Δώστε το θέμα και αφήστε τα παιδιά να αυτοσχεδιάσουν. Η δράση αυτή λειτουργεί καλύτερα σε ομάδες. Ανοίξτε τις πόρτες του σχολείου και στους μεγάλους. Οργανώστε ένα Κυριακάτικο πρωινό, ή ένα απόγευμα, όπου οι μεγάλοι θα διαβάζουν τα αγαπημένα τους παραμύθια. Τα παιδιά ευχαριστιούνται να φιλοξενούν τους γονείς τους στο χώρο τους και πολύ περισσότερο να τους ακούνε να διαβάζουν παραμύθια μπροστά στους συμμαθητές στους. Κάντε μια ραδιοφωνική εκπομπή με θέμα το βιβλίο. Παρουσιάστε τα αγαπημένα βιβλία των παιδιών, αφηγηθείτε, πείτε τη γνώμη σας για βιβλία που έχετε διαβάσει. Τη γνώμη για τις εικόνες, για την έκδοση, ακόμα και για την ποιότητα του χαρτιού. Βάλτε τα παιδιά να γίνουν μικροί κριτικοί. Να δουν το βιβλίο με διάθεση να ανακαλύψουν τα αρνητικά του στοιχεία νοηματικά, αισθητικά. Η διαδικασία αυτή ενεργοποιεί τη σκέψη τους και τα εμπλέκει στην κριτική σκέψη. Τα βιβλία μπορούν να αποτελέσουν πολύ καλό υλικό ώστε να αξιοποιηθούν θεατρικά. Αυτό μπορεί να γίνει με την τέχνη της δραματοποίησης της ιστορίας ενός βιβλίου, να γίνει αφορμή ο μύθος για θεατρικά παιχνίδια, ακόμα και να γίνει μια ολόκληρη θεατρική παράσταση, όπου εμπλέκεται και η διαδικασία της διασκευής, της κατασκευής των ηρώων και ενισχύεται η δημιουργικότητα και εκφραστικότητα των παιδιών.

5.Περιοδικό, εφημερίδα, βιβλίο

Θυμάμαι πάντα με πολύ χαρά την έκδοση της πρώτης εφημερίδας στο δημοτικό σχολείο. Ήμουν στην Τετάρτη δημοτικού και αποφασίσαμε να εκδώσουμε εφημερίδα. Συγκεκριμένα βγάλαμε ένα φύλλο Α4 γραμμένο στο χέρι. Τα θέματα ήταν ο κόσμος της μουσικής, ανέκδοτα, ακροστιχίδα και μπερδεμένες λέξεις. Όταν το δείξαμε στο δάσκαλο –διότι ήταν δική μας πρωτοβουλία- ενθουσιάστηκε και το έδειξε σε όλο το σχολείο. Εγώ μπορεί να ήμουν μικρή, ήξερα όμως πως δεν κάναμε και πολύ σπουδαία πράγματα. Σήμερα μπορώ να καταλάβω τους λόγους που ο δάσκαλος μου είχε σχεδόν συγκινηθεί. Προτείνετε στα παιδιά να δημιουργήσετε μια εφημερίδα με τα νέα της τάξης, ή ακόμα και του σχολείου. Δώστε αρμοδιότητες και μοιράστε τα θέματα. Η διαδικασία της έρευνας θα ωθήσει τα παιδιά να ανοίξουν βιβλία να ψάξουν. Δημιουργήστε ακόμα και ένα περιοδικό με διάφορα θέματα και στήλες. Τέλος αν ασχοληθείτε με την τεχνική της μυθοπλασίας και οργανώσετε εργαστήρια γραφής εκδώστε το δικό σας βιβλίο. Σίγουρα θα υπάρχουν παιδιά που ζωγραφίζουν ωραία. Εικονογραφήστε τις ιστορίες που φτιάξατε και κάντε το δικό σας βιβλίο. Στην βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές ιδέες για την κατασκευή βιβλίων με απλά χαρτιά και εύκολα δεσίματα.

Μπορώ να «μιλάω» πολλές ώρες γι’ αυτό το θέμα αφού υπάρχουν άπειρα πράγματα να κάνει κανείς και είναι δύσκολο να αναφερθούν όλα και να αναλυθούν μέσα σε μια ομιλία. Η χρησιμότητα του βιβλίου είναι αδιαμφισβήτητη και χρειάζεται τη στήριξη όλων μας για να ενισχυθεί. Σε μια εποχή τεχνολογίας, σήμερα που υπάρχουν ακόμα και τα ηλεκτρονικά βιβλία στο διαδύκτιο νομίζω πως ήρθε η ώρα να πάρουμε μέτρα δραστικά. Δράση για το βιβλίο λοιπόν, για την αφή του εξώφυλλου, για το χαρτί, τα γράμματα της εικόνες…δράση για τη μυρωδιά του βιβλίου που ξυπνάει το μυαλό και το ταξιδεύει σε κόσμους μαγικούς.

Βιβλιογραφία:

Αναγνωστόπουλος Β.Δ., Γλωσσικό υλικό για το νηπιαγωγείο (Από τη θεωρία στην πράξη), εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1997

Κύκλος του Ελληνικού παιδικού βιβλίου, Φιλαναγνωσία και παιδική λογοτεχνία, εκδ. Δελφίνι, Αθήνα 1995

Ποσλανιέκ Κριστιάν, Να δώσουμε στα παιδιά την όρεξη για διάβασμα, μετ. Στέση Αθήνη, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1995

Ροντάρι Τζιάνι, Γραμματική της φαντασίας (Πώς φτιάχνουμε ιστορίες για παιδιά), μετ. Μ. Βερτσιώνη – Κοκόλη και Αγγουρίδου – Στρίντζη, εκδ. Τεκμήριο, Αθήνα 1985

Σπίνκ Τζον, Τα παιδιά ως αναγνώστες, μετ. Κυρ. Ντελόπουλου, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1990

7 σε 1 + 1

Καλημέρα καλημέρα!
Ελπίζω να μην πάθετε overdose με τις 2 στις 2 αναρτήσεις, όμως τα πράγματα με τις υποχρεώσεις μου χαλάρωσαν κάπως και οι αφορμές είναι πολλές!


7 σε 1 + 1...
Περί παγκοσμίων ημερών ο λόγος. Σήμερα ο πλανήτης "γιορτάζει" 
1.Την ημέρα Κατά του Ρατσισμού
2. Την ημέρα της Δασοπονίας
3. Την ημέρα της Ποίησης
4. Την ημέρα του Ύπνου (λες γι'αυτό να μην μπορούσα να σηκωθώ από το κρεβάτι;)
5. Την ημέρα της Γης (και όχι την ώρα, μη μου μπερδεύεστε)
6. Την ημέρα για το Σύνδρομο Down
7. Την ημέρα του Κουκλοθεάτρου


Αυτά είναι τα 7 σε 1. 
Πάντα με προβλημάτιζε το ζήτημα των παγκόσμιων ημερών. Ακόμα από τη γιορτή της μητέρας όταν ήμουν μικρή, των ερωτευμένων στην εφηβεία και όλων εν γένει...στην ενήλικη ζωή μου.
Και πάντα αναρωτιόμουν αν στις παγκόσμιες ημέρες συμβαίνει κάτι ιδιαίτερο. Γιατί αν εξαιρέσει κανείς  κάποιες συγκεκριμένες που είναι πλέον φανερό πως είναι εμπορικοί οι λόγοι, όλες τις υπόλοιπες δεν έχει πέσει κάτι ιδιαίτερο στην αντίληψή μου. 
Κατά τη διάρκεια των σπουδών και της συνεργασίας μου με το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, πάντα γιορτάζαμε την Παγκόσμια Ημέρα του παιδικού βιβλίου (2 Απριλίου) και από ένα σημείο και μετά την παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης. Σαν σήμερα λοιπόν, στο Πανεπιστήμιο, οι φοιτητές αλλά και πολίτες είχαν τη δυνατότητα να αναρτήσουν σε μια κολόνα μέσα στο χώρο του Πανεπιστημίου, το αγαπημένο τους ποίημα, ή ακόμα και δικούς τους στίχους. Η δράση αυτή εξελίχθηκε και σήμερα γίνονται παράλληλα κι άλλα πράγματα με κορυφαίο γεγονός μια ημερίδα για την ποίηση. 
Οι παγκόσμιες ημέρες μπορούν να έχουν νόημα. Για τους εκπαιδευτικούς, ακόμα και για τους γονείς, που έχουν την αφορμή να δουλέψουν για ένα θέμα με τα παιδιά. 
Η λογική βάσει της οποίας έχουν οριστεί οι ημερομηνίες είναι ακατανόητη για μένα. Ασφαλώς θα υπάρχει κάποιος λόγος. Στις 2 Απριλίου για παράδειγμα που είναι η παγκόσμια ημέρα του παιδικού βιβλίου, είχε γεννηθεί ο Άντερσεν. Δεν έχω μπει στην διαδικασία να το ψάξω ενδελεχώς. Ένα γρήγορο ψάξιμο στο διαδίκτυο, αλλά μέχρι εκεί.
Σαν σήμερα, γονείς και εκπαιδευτικοί, μπορούν να μιλήσουν για πολλά και σημαντικά! Κάθε ένα ξεχωριστά έχει το δικό του πεδίο, τη δική του ιστορία και την δική του σημασία. 
Στο blog, με αφορμή τις παγκόσμιες ημέρες, εγκαινιάζουμε ένα κομμάτι που θα αφορά αυτές. Κι αν ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να αναφερόμαστε την ίδια μέρα για όλες, θα γίνει σταδιακά.


Όσο για το +1 του τίτλου; 
Είναι η πρώτη μέρα της Άνοιξης κι αυτό από μόνο του είναι μια γιορτή!  

20 Μαρτίου -Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Θεάτρου

Παιδικό θέατρο… ποιος, πού, πότε και γιατί;

                                                                  

                                                                  της Μάρθας Ο. Μαυρίδου

H 20 Μαρτίου έχει καθιερωθεί από τη Διεθνή Ομοσπονδία Θεάτρου για Παιδιά και Εφήβους ως η Παγκόσμια Ημέρα του παιδικού Θεάτρου. Δεν είναι τυχαίο πιστεύω πως πολύ κοντά είναι η παγκόσμια ημέρα κουκλοθεάτρου (21-3) καθώς και της ποίησης (21-3), ενώ η Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου είναι στις 27 Μαρτίου. Η άνοιξη είναι η εποχή όπου όλα ανθίζουν. Ο ήλιος κάνει αισθητή τη ζεστή του παρουσία, και τα πάντα έχουν μια διάθεση ανανέωσης. Όλες αυτές οι παγκόσμιες ημέρες –καθώς και του νερού στις 22 Μάρτη, που μ’ έναν συμβολικό τρόπο «κολλάει» με όλα τα υπόλοιπα.

Ποιος όμως είναι ο λόγος όπου το παιδικό θέατρο έχει τη δική του, ξεχωριστή παγκόσμια ημέρα. Σαφώς δεν υπάρχουν οικονομικές σκοπιμότητες πίσω από την καθιέρωσή της, όπως συνηθίζουμε να λέμε για τη γιορτή της μητέρας και κυρίως για την ημέρα των ερωτευμένων. Το θέμα όμως με τις παγκόσμιες ημέρες είναι αχανές και σίγουρα όχι της παρούσης.

Θέατρο και Παιδικό θέατρο λοιπόν δυο κλαδιά του ίδιου δέντρου, με καρπούς, φρέσκους και ζουμερούς, ξερούς και ζαρωμένους, άγουρους, ώριμους! Δυο κλαδιά που όσο μακριά κι αν βρίσκονται το ένα από το άλλο, δεν παύουν να ανήκουν στο ίδιο δέντρο.

Ας επικεντρώσουμε την προσοχή μας λοιπόν στο κλαδί του παιδικού θεάτρου και ας δούμε πως θα μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε τους καρπούς εκείνους, που θα είναι ξεχωριστοί για τη… «γεύση» μας. Γιατί, αυτό που γυαλίζει, δεν είναι πάντα και το πιο νόστιμο.

Εν αρχήν…το θέατρο είναι κάτι καλό και χρήσιμο. Αυτό σαν μια γενική πληροφορία και χωρίς πολλές εξηγήσεις. Όλοι λίγο πολύ ξέρουμε πως το θέατρο ξεκίνησε από την αρχαία Ελλάδα, πως Έλληνες ήταν οι πιο σπουδαίοι κλασσικοί και ελληνικές κάποιες από τις πιο σπουδαίες παραστάσεις που έγιναν ποτέ. Σωστά ως εδώ; Σωστά-απαντώ μόνη μου!

Τα πλεονεκτήματα λοιπόν της παρακολούθησης μιας θεατρικής παράστασης είναι πάρα πολλά μεταξύ των οποίων, η εκτίμηση του θεάτρου ως μια καλλιτεχνική εμπειρία, η ανάπτυξη της πολιτιστικής ευαισθητοποίησης, η συμμετοχή σε μια κοινωνική δράση, ο προβληματισμός σχετικά με την ιστορία και τα γεγονότα.

Όλα αυτά όταν πρόκειται για παιδική παράσταση αποκτούν διαστάσεις ογκώδεις αφού οι μικροί θεατές επεξεργάζονται τις εικόνες αυτές με χίλιους διαφορετικούς τρόπους, διαμορφώνουν ιδέες αποκτούν προβληματισμούς αλλά και καθορίζουν στο μυαλό τους την εικόνα για το θέατρο, γεγονός που θα τους ακολουθεί είτε καλά είτε με άσχημο τρόπο σε ολόκληρη την πολιτιστική συμπεριφορά τους.

Όσον αφορά το παιδικό θέατρο, θεωρείται α)το από ενήλικες επαγγελματίες ή ερασιτέχνες ηθοποιούς προσφερόμενο θέαμα με κυριολεκτικούς αποδέκτες τα παιδιά άλλα και τους ενήλικες που τα συνοδεύουν, β)το θεατρικό έργο που παίζεται από παιδιά και απευθύνεται σε συνομηλίκους αλλά και σε ενήλικους θεατές –τέτοιες παραστάσεις εντάσσονται στην ειδικότερη κατηγορία του σχολικού θεάτρου-,γ)το δραματοποιημένο παιχνίδι που παίζεται από παιδιά κι έχει ως αποδέκτες αποκλειστικά τα ίδια,(Barret:1975, Cuvelier:1981, Άλκηστις:1984, Γραμματάς:1996, Κουρετζής:1991) δ)κάποιες άλλες μορφές θεάματος όπως το κουκλοθέατρο, θέατρο σκιών, μαριονέτες που άλλες λιγότερο κι άλλες περισσότερο συνδέονται με το έντεχνο θέατρο εντασσόμενες πάντα στις δικές τους ειδικές κατηγορίες. (Κοwzan:1975).

Και τώρα που ξέρουμε τι είναι παιδικό θέατρο; Τι; Ποια είναι η επόμενη κίνηση; Παρακολουθούμε ότι υπάρχει και συμβαίνει μόνο και μόνο επειδή απευθύνεται σε παιδιά; Καλό είναι να μη συμβεί κάτι τέτοιο, παρά να γίνει μια σωστή επιλογή αυτών των παραστάσεων που αξίζει τον κόπο να παρακολουθήσουν τα παιδιά. Κάτι τέτοιο εύκολα μπορούμε να το πετύχουμε αν έχουμε στο νου μας πέντε βασικά σημεία τα οποία καθιστούν μια θεατρική παράσταση αξιοπρεπή.

Α. Εν αρχήν ην ο λόγος

Και όπου λόγος στο θέατρο εννοούμε το δραματικό κείμενο. Η θεματολογία του παιδικού θεάτρου σήμερα είναι εντυπωσιακή. Μπορεί να συναντήσει κανείς από δραματοποιημένα ιστορικά γεγονότα μέχρι και σάτιρα τηλεπαιχνιδιών. Ότι απασχολεί το παιδί στην καθημερινότητά του αποτελεί αφορμή για τους επίδοξους συγγραφείς παιδικών θεατρικών έργων. Ο κόσμος τόσο του φανταστικού όσο και του ρεαλιστικού μεταφέρονται πάνω στη σκηνή και εκεί δημιουργούνται καταστάσεις που προκαλούν το ενδιαφέρον των παιδιών. Η επιλογή του θέματος δεν καθορίζει την ποιότητα μιας παράστασης. Εξαρτάται πως θα χειριστεί το θέμα ο συγγραφέας και ποια θα είναι η οπτική  από την οποία το επεξεργάζεται. Ένα ριάλιτι για παράδειγμα θα μπορούσε να είναι το κύριο θέμα μια καλής παράστασης αν η αίσθηση που θα είχαμε στο τέλος της παράστασης ήταν ότι τα ριάλιτι δεν είναι και τόσο αξιόπιστη διέξοδος για το μέλλον μας. Συνεπώς μια καλή παράσταση μέσα από το κείμενο πρέπει να φωτίζει το μυαλό του παιδιού με νέες ιδέες και να φέρνει στην επιφάνεια προβληματισμούς δημιουργικούς.

Σημαντικό ρόλο έχει στο κομμάτι αυτό και η γλώσσα. Αυτό βέβαια είναι ένα κομμάτι που δεν μπορεί κανείς να ελέγξει εκ των προτέρων. Λίγο πολύ όμως μπορούμε να ξέρουμε που θα κινηθεί ο λεκτικός πλούτος της παράστασης από προηγούμενα δείγματα γραφής του κειμενογράφου –αν αυτά υπάρχουν-. Αν δεν έχουμε γνώση του πρότερου «έντιμου» συγγραφικού βίου κι επειδή η ζωή είναι ένα ρίσκο, παρακολουθούμε την παράσταση με την ελπίδα να ακούσουν τα παιδιά μας λέξεις και φράσεις που δεν πονούν τα αφτιά. Δυστυχώς, και το λέω με λύπη, πολλές από τις παραστάσεις που προσφέρονται για τα παιδιά δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες ώστε ένα θεατρικό κείμενο να θεωρείται «λογοτεχνικό». Το δραματικό κείμενο – με άλλα λόγια το κείμενο της παράστασης- αποτελεί λογοτεχνικό είδος που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα ειδολογικά γνωρίσματα ανάμεσα στα οποία το σημαντικότερο είναι η δράση, από το οποίο δίνεται και ο ορισμός του (Γραμματάς:1997). Ως είδος λογοτεχνίας θα πρέπει να έχει τα χαρακτηριστικά ενός άρτιου λογοτεχνικού κειμένου, συνεπώς ο συγγραφέας θα πρέπει να δείχνει ιδιαίτερη ευαισθησία μιας και με την χρήση του σωστού λεξιλογίου στα λογοτεχνικά κείμενα αλλά και συγκεκριμένα στις θεατρικές παραστάσεις το παιδί βοηθιέται να μάθει την μητρική του γλώσσα και τις χρήσεις της, κατανοεί την μεταφορική και κυριολεκτική σημασία των λέξεων, καθώς επίσης και το παιχνίδι της φαντασίας με την πραγματικότητα, κατανοεί τη δύναμη του λόγου. Το γεγονός ότι το έργο απευθύνεται σε παιδιά, δεν σημαίνει πως πρέπει να έχουμε ένα κείμενο γεμάτο με υποκοριστικά και χρήση ανύπαρκτων και κακόηχων λέξεων μόνο επειδή αυτές προκαλούν το γέλιο. Λάθος επίσης είναι η χρήση της αργκό. Η σωστότερα η ακατάσχετη χρήση της αργκό (Αναγνωστόπουλος:1987). Σωστή χρήση του λεξιλογίου, της γραμματικής και του συντακτικού σε μια παράσταση δεν σημαίνει τον αποκλεισμό του παιδιού από την πραγματικότητα. Και αργκό θα χρησιμοποιηθεί και νεολογισμοί. Πάντα όμως μέσα στο μέτρο του λογικού και χωρίς υπερβολές.

Ένα δραματικό κείμενο και κατ’ επέκταση μια θεατρική παράσταση για να είναι ενδιαφέρουσα, για να είναι καλή θεατρική παράσταση χρειάζεται εκτός από τη γλώσσα, να είναι πλήρης καταστάσεων, να έχει δηλαδή «δράση». Και όταν λέμε δράση δεν εννοούμε ασφαλώς αστυνόμους και κλέφτες. Πρέπει να υπάρχει ένα θέμα το οποίο να αναπτύσσεται και να αποκαλύπτεται μέσα από ανατροπές, γεγονός που καταργεί τις προβλέψιμες καταστάσεις. Δημιουργούνται έτσι συνθήκες κατάλληλες για εναλλαγές και διαφοροποιήσεις. Μέρος των διαφοροποιήσεων και των εναλλαγών αποτελούν και οι συγκρούσεις που πρέπει να διαφοροποιούνται τόσο ως προς τα επίπεδα και τους τρόπους που εκδηλώνονται, όσο και ως προς την ένταση και τα αποτελέσματά τους. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαπλοκή των συγκρούσεων σε είδη –ατομικές ή συλλογικές, υποκειμενικές ή αντικειμενικές- τόσο περισσότερο αυξάνεται η θεατρικότητα του έργου.  Όλα αυτά καθορίζουν την πορεία και τη συμπεριφορά τόσο των δρώντων προσώπων όσο και τον τρόπο που εξελίσσονται τα γεγονότα (Γραμματάς:1997).   

Μέρος του δραματικού κειμένου αποτελούν και οι χαρακτήρες. Από τη στιγμή λοιπόν που μιλάμε για παιδική παράσταση οι χαρακτήρες πρέπει να είναι ξεκάθαροι με συγκεκριμένες ιδέες και στόχους. Τις περισσότερες φορές –ειδικά όταν μια παράσταση ενθουσιάσει τα παιδιά- ταυτίζονται με τους ήρωες και θέλουν να γίνουν σαν κι αυτούς. Οι ήρωες λοιπόν θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από αληθοφάνεια και γνησιότητα προκειμένου ευκολότερα να γίνουν κατανοητοί στο κοινό (Γραμματάς:1997). Το γεγονός πως αντιμετωπίζουν την παράσταση ως μια πραγματικότητα τους οδηγεί αυτόματα στο να κρίνουν τους χαρακτήρες όπως ακριβώς κρίνουν και τους ανθρώπους στην καθημερινή τους ζωή. Το γεγονός αυτό φέρνει το παιδί απέναντι στις επιλογές του και το βοηθάει να κατανοήσει τις συνέπειες της επιλογής-υποστήριξης του ενός ή του άλλου ήρωα (Σέξτου:1998). Ακόμα και αν οι ήρωες δεν έχουν ανθρώπινη υπόσταση παρά έχουμε να κάνουμε με ζώα, φυτά ή αντικείμενα τα παιδιά αντιμετωπίζουν τα δρώμενα στη σκηνή ως πραγματικότητα. Η προσωποποίηση ηρώων που βάσει των συμβάσεων δεν έχουν λόγο, θα μπορούσε να ονομαστεί ηθικός ανιμισμός, μια κατάσταση σύμφωνα με την οποία άψυχα, ζώα και άνθρωποι παρ’ όλες τις μεταξύ τους διαφορές υπόκεινται στους ίδιους ηθικούς και απαραβίαστους νόμους. (Γιαννικοπούλου:1998). 

Β. Περί αισθητικής ο λόγος

Αναμφισβήτητα, το δραματικό κείμενο –και ό,τι περιλαμβάνεται κάτω από την ομπρέλα του- είναι από τους βασικούς παράγοντες για να κριθεί μια παράσταση καλή. Ωστόσο, δεν μπορούμε σε καμιά περίπτωση να πούμε πως το κείμενο από μόνο του μπορεί να κάνει τη διαφορά, όπως ένα χελιδόνι από μόνο του δεν μπορεί να φέρει την άνοιξη. Μια θεατρική παράσταση αποτελεί ένα σύνθετο καλλιτεχνικό γεγονός (Γραμματάς:1997) και κατά συνέπεια ορίζεται από παράγοντες παραπάνω του ενός. Για μια παιδική παράσταση είναι πολύ σημαντικό το ζήτημα της ατμόσφαιρας που δημιουργεί στα παιδιά. Αυτό περιλαμβάνει, από τις ερμηνείες των ηθοποιών έως και τη μουσική που θα ακούγεται πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την παράσταση. Η κριτική ικανότητα των παιδιών είναι πολύ ανεπτυγμένη και αυτό τα καθιστά ικανά να έχουν άποψη για το αν ένας ηθοποιός ήταν καλός στον ρόλο του ή όχι. Συνεπώς, μια παιδική παράσταση πρέπει να χαρακτηρίζεται από την καλή ερμηνεία ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να μπουν στην κατάσταση των ηθοποιών και να βιώσουν μέσα από αυτούς τις καταστάσεις που βλέπουν μπροστά τους αλλά και να συμμετέχουν αν αυτό τους ζητηθεί.

Η σημασία του χώρου είναι καταλυτική για τη συμπεριφορά μας. Το ίδιο και για τη συμπεριφορά ενός ηθοποιού που «βγαίνει» από τον εαυτό του για να υποδυθεί κάποιον άλλο χαρακτήρα. Ο χώρος λοιπόν που θα κινείται ως ρόλος –τα σκηνικά- καθώς επίσης και τα ρούχα που θα φοράει –τα κοστούμια- είναι επόμενο να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του και άρα την ερμηνεία του. Πέρα απ’ αυτό όμως τα σκηνικά και τα κοστούμια στις παιδικές παραστάσεις αποτελούν σημείο το οποίο είναι το προφανές σε μια θεατρική παράσταση. Ακόμα κι αν ένα πολύ μικρό παιδί παρακολουθήσει ένα θεατρικό έργο που ενδεχομένως να μην είναι για την αντιληπτική ικανότητα εκείνης της περιόδου-, τα σκηνικά και τα κοστούμια, το θεατρικό περιβάλλον δηλαδή, θα του κινήσουν το ενδιαφέρον. Το μέγεθος, τα χρώματα, η πρωτοτυπία, δίνουν την ατμόσφαιρα και προκαλούν μια θετική πρώτη εντύπωση που σε μια καλή θεατρική παράσταση πρέπει να ενισχύεται όσο  το έργο προχωράει.

Στην ερμηνεία και τον τρόπο που θα την αντιληφθεί το παιδί καθοριστικής σημασίας ρόλο παίζουν ο φωτισμός, ο ήχος, και η μουσική. Τα τρία αυτά στοιχεία ένα ένα ξεχωριστά και όλα μαζί, μπορούν να αποκαλύψουν την παράσταση και τελικά να της αλλάξουν μορφή. Κατευθύνουν την ένταση κάθε σκηνής, χρωματίζουν την ατμόσφαιρά και ξυπνούν τις αισθήσεις. Τα όσα συμβαίνουν στην σκηνή επαληθεύονται και ενισχύονται με την συμβολή των παραγόντων αυτών που κεντρίζουν το ενδιαφέρον και αφυπνίζουν τον θεατή αν η χρήση τους δεν είναι αλόγιστη και αν είναι προσεκτικά επιλεγμένα. Τα χρώματα, οι ήχοι, τα μουσικά θέματα, έχουν τη δική τους γλώσσα και κάθε θεατής τα αντιλαμβάνεται ανάλογα με την κατάσταση της στιγμής που βιώνει. Τα οπτικά και ακουστικά αυτά ερεθίσματα μιας παράστασης οδηγούν το παιδί στο να αντιληφθεί ότι το θέατρο δεν είναι μόνο οι ηθοποιοί, τα σκηνικά ή τα κοστούμια, αλλά ένα σύνολο τεχνών που αποβλέπει προς ένα αποτέλεσμα, την τέρψη των αισθήσεων.

Για να υπάρξει θέατρο, πρέπει να υπάρχει έστω και ένας θεατής. Για να υπάρξει καλό θέατρο πρέπει ο θεατής να νιώσει μέρος της παράστασης. Για να υπάρξει καλό παιδικό θέατρο ο θεατής –παιδί- πρέπει να παίρνει μέρος στην παράσταση. Τα τελευταία χρόνια στις περισσότερες θεατρικές παραστάσεις τα παιδιά συμμετέχουν στη διαδικασία της παράστασης με διάφορους τρόπους. Εμπλέκεται δηλαδή στη διαδικασία της θεατρικής παράστασης το θεατρικό παιχνίδι. Πρόκειται για μια ομαδική δραστηριότητα η οποία στηρίζεται στις τεχνικές του αυτοσχεδιασμού και της αναπαράστασης με μίμηση και στοχεύει στην ψυχαγωγία και επικοινωνία των μελών μέσα από τα αισθήματα, τον αυθορμητισμό, τη λεκτική και/ή κινητική έκφραση, τη φαντασία και τη συνεργασία. Δημιουργούνται έτσι συνθήκες απελευθέρωσης, χαράς, επικοινωνίας, οι οποίες δίνουν στο παιδί την δυνατότητα να παρέμβει στον κόσμο του και να αυτενεργήσει, με τον τρόπο που παρεμβαίνει και στο παιχνίδι του. Με τον τρόπο αυτό απολαμβάνει μέσα από τη σύμβαση του παιχνιδιού την αλλαγή της πραγματικότητας (Σέξτου:1998). Το να παίρνει λοιπόν μέρος το παιδί σε μια παράσταση, να γίνεται μέρος της δράσης και να κατευθύνει κάποιες φορές την εξέλιξη, δρα καταλυτικά, αφού η βιωματική συμμετοχή του στην θεατρική πράξη ικανοποιεί την εσωτερική ανάγκη του παιδιού για αποδέσμευση του συναισθήματος μέσα από γλωσσικά, σωματικά και υλικά μέσα έκφρασης (Σέξτου:1998). Δεν σημαίνει πως αν μία παιδική παράσταση δεν εμπλέκει τα παιδιά καθ’ οποιονδήποτε τρόπο δεν μπορεί να είναι καλή. Απλώς η επιστημονική και προσωπική άποψη της υπογράφουσας υποστηρίζει την συμμετοχή του κοινού –τόσο των παιδιών όσο και των συνοδών – σε μια θεατρική παράσταση.

Και μετά την παράσταση;

Σε γενικές γραμμές είναι καλό, οι γονείς να κάνουν πράγματα με τα παιδιά τους. Να ορίζουν μια συγκεκριμένη μέρα της εβδομάδας όπου για μπορούν να πάνε μια βόλτα, να διαβάσουν ένα βιβλίο, να δούνε μια παράσταση. Σε περίπτωση λοιπόν που παρακολουθήσουμε μια παράσταση με τα παιδιά μας –όσοι έχουμε τέλος πάντων- ίσως θα έπρεπε να κουβεντιάσουμε γι’ αυτήν μετά. Δεν εννοούμε βέβαια  να προβούμε σε θεατρολογικές αναλύσεις και προσεγγίσεις. Μια συζήτηση όμως σε σχέση με το θέμα της παράστασης, με τα σκηνικά τα κοστούμια, θα ήταν καλό να γίνει. Ρωτήστε τη γνώμη του παιδιού, πιθανόν να σας πει πράγματα που θα σας κάνουν να αναρωτηθείτε αν βλέπατε την ίδια παράσταση. Ακόμα και μια κακή θεατρική παράσταση δίνει ερεθίσματα για συζητήσεις και αναπτύσσει τα κριτήρια των μικρών θεατών.

 Το παιδικό θέατρο, παράλληλα με τα βιώματα και τους προβληματισμούς του καθενός, λειτουργεί και σαν ερέθισμα για γνωστικές κατακτήσεις αλλά και σαν γέφυρα ανάμεσα στο παιδί και τη λογοτεχνία. Καθένας από μας –γονιός ή εκπαιδευτικός- οφείλει να γνωρίσει στα παιδιά τον μαγικό κόσμου του θεάτρου, ακόμα αρχίζοντας κι από την ανάγνωσή του.   Μέσα από αυτό επέρχεται όχι μόνο η αγωγή και η παιδεία αλλά και η ανάπτυξη αξιών και τρόπων συμπεριφοράς. Το παιδικό θέατρο είναι ανάγκη του παιδιού, του αυριανού ενηλίκου. Από την παιδική ηλικία ξεκινούν όλα και σε αυτήν πρέπει  να επενδύσουμε. Οι μικροί θεατές είναι το μέλλον, ας προσπαθούμε όλοι να μην τους απογοητεύουμε.

Και ένα TIP για τους γονείς!

Μέσα στο θέατρο ΔΕΝ τρώμε. ΔΕΝ μιλάμε στο κινητό. ΔΕΝ μασάμε τσίχλα. Το θέατρο-παιδικό ή ενηλίκων- είναι μια μυσταγωγία. Τα κυλικεία εννοείται πως θέλουν να πουλήσουν και τα παιδιά εννοείται πως πεινάνε. Όμως εμείς είμαστε εκείνοι που βάζουμε τα όρια. Στο θέατρο ο ηθοποιός ακούει το χράτσα χρούτσα από τα σακουλάκια και αν τελικά θα πάτε μετά για καφέ ή όχι. Μην μπερδεύεται το θέατρο με τον κινηματογράφο. Μιλάμε για διαφορετικά…δέντρα!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αναγνωστόπουλος Β. Δ., Θέματα παιδικής λογοτεχνίας, Α’ Ανιχνεύσεις, Αθήνα, Καστανιώτης, 1987

Γιαννικοπούλου Α.Α., Τα ζώα στους αισώπειους μύθους και η στάση των νηπίων απέναντί τους, Διαδρομές τ.42, Καλοκαίρι 1996

Γραμματάς Θ., Θεατρική παιδεία και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, Αθήνα, Τυπωθήτω, 1997

Γραμματάς Θ., Fantasyland, Θέατρο για παιδικό και νεανικό κοινό, Αθήνα, Τυπωθήτω, 1996

Σέξτου Π., Δραματοποίηση, το βιβλίο του παιδαγωγού-εμψυχωτή, Αθήνα, Καστανιώτης, 1998

Σέξτου Π., Σε ποια θεατρική παράσταση θα πάμε παιδιά;, Διαδρομές τ. 50, Καλοκαίρι 1998